Hoe weet je of het waar is?

Het is een wondere wereld. Behoorlijk mysterieus ook. Dat belet ons verder niet om naar allerlei plausibele verklaringen te grijpen. We groeien op met allerlei mooie verklarende verhalen. Sommige daarvan geloven we, andere doen we af als onzin, en de rest: dat weten we nog niet. Zou kunnen, misschien ook niet.

Er is een grensgebied dat veel controverse veroorzaakt tussen gelovers en niet-gelovers. Dat is de schimmige wereld van het bovennatuurlijke. De wereld van goden, engelen, entiteiten, gedachtenkracht en intelligente kwantumdeeltjes. Zaken die nooit met (wetenschappelijke) zekerheid zijn aangetoond, maar wel wijdverspreid en universeel in verschillende culturen en bijbehorende folklore leven.

Dat de mens sommige zaken niet als objectief feit kan aantonen betekent volgens niet-gelovers dat het waarschijnlijk ook niet bestaat. Volgens overtuigde gelovers bestaat het wel degelijk, maar de wetenschap kan het niet aantonen. Zij voelen intuïtief dat het er is. Wetenschap kan volgens deze mensen het geestelijke leven niet raken, beoordelen, meten of vatten. Alleen aardse verbanden kan ze blootleggen, zaken tussen hemel en aarde zijn daar te ongrijpbaar voor, daar heb je een bijzondere intuïtie of gave voor nodig.

Als jij ergens in het midden staat tussen gelovers en niet-gelovers dan vraag je je misschien af:

Hoe weet je überhaupt of iets waar is?

Toegegeven: het is niet altijd belangrijk te weten of het waar is. Een vrolijke horoscoop kan geen kwaad. De suggestie dat je op dinsdagmiddag een bijzonder iemand tegenkomt, maakt dat je die dag misschien meer dan normaal openstaat voor contact. Een medium die lieve boodschappen geeft uit het hiernamaals biedt troost. Denken dat een liefdevolle God dag en nacht over je waakt ook. Waar of niet, who cares? Een alternatieve genezer die claimt kanker te genezen met zijn handen en verwacht dat je de chemokuur stopzet is een ander verhaal. Iemand die denkt dat ie in het paradijs komt als ie zichzelf en (on)schuldige ongelovigen opblaast ook.

Zo lang er een bepaalde twijfel en onzekerheid bestaat is er weinig aan de hand. Maar blind geloven in zaken waar geen objectief bewijs voor bestaat, zorgt vrij gemakkelijk voor een hellend vlak. We bedoelen het allemaal goed, maar zolang de 'objectieve werkelijkheid' ons niet meer corrigeert met echte bewijzen kunnen overtuigingen gevaarlijk worden.

Het belangrijkste instrument om onze intuïties en vermoedens te fact-checken is wetenschap. Die bestaat uit een verzameling regels om zo objectief en eerlijk mogelijk te testen of iets met de werkelijkheid strookt en te kijken naar de meest plausibele verklaring. Is het meer dan alleen 'wishful thinking'?

Wetenschap is een proces, geen geloof of instituut. Wetenschappelijk onderzoek corrigeert zichzelf d.m.v. nieuwe en vaak betere tests en gaat niet uit van absolute waarheden. Het is niet gebaseerd op blind vertrouwen of geloof: het is kennis die op zichzelf staat en die iedereen, uit elke cultuur voor zichzelf kan herontdekken. Daarom spreken we bijvoorbeeld wel over oosterse mystiek of Scandinavische folklore, maar niet over zuidelijke wetenschap of noordelijke natuurwetten. De laatste twee zijn gebaseerd op universele kennis die overal geldig is. Het is geen geopenbaarde waarheid waartoe slechts een persoon of een bepaalde groep het privilege heeft.

Nietszeggende argumenten
Hoewel sommige mensen het van een open geest vinden getuigen om dingen op goed vertrouwen aan te nemen, is het bij nader inzien ook naïef. Als je een beetje respect voor de werkelijkheid hebt dan vertrouw je niet zomaar op de wilde claims en inzichten waartoe wij mensen in staat zijn. Dan wil je bewijs, en geldige argumenten.

Enkele veelgebruikte argumenten die je alvast zo van tafel kunt vegen:

Wetenschap kan zaken die heilig, tijdloos en paranormaal zijn NIET verklaren of bewijzen
Het feit dat sommige dingen (nog) geen wetenschappelijke verklaring hebben betekent uiteraard niet dat het niet bestaat. Er is heel veel waar we weinig tot niks over weten, maar dat betekent in het geval van pak 'm beet de astrologie niet dat het daarom WEL waar is. Astrologie bijvoorbeeld is een theorie waarvan je wel degelijk onderzoeksmatig kunt nagaan of de veronderstellingen kloppen of niet. En dat is ook gebeurd.

Mijn gevoel zegt dat het klopt en daar doet de wetenschap niks aan af
Dat iets goed of echt voelt, betekent niet dat het echt is. Veel mensen hebben of kennen mensen met bijzondere ervaringen die door wetenschappers niet worden erkend. Er zijn talloze getuigenverklaringen van ervaringen met helderzienden, alternatieve therapieën en andere zaken. Is het daarom per se waar? Nee, misschien wel, maar misschien ook niet. In veel gevallen is de verklaring die iemand heeft vaak niet per sé de juiste.

Het ondubbelzinnig aangetoonde placebo-effect laat goed zien waar je eigen geest tot in staat is. Waar mensen dachten dat een neppil een genezende werking had omdat het gepresenteerd werd als medicijn was het in realiteit de kracht van iemands geloof daarin. Helaas blijkt bij bekende altnernatieve therapiëen als Reiki, Healing Touch, homeopathie, kinesiologie vooral dat het geval.

Dit geloof is al zo oud en wordt gebruikt door zoveel culturen, er moet wel iets van waarheid in zitten
'De waarheid is geen kwestie van neuzen tellen,' zei een inmiddels overleden wijsgeer. Als veel mensen geloven dat de wereld plat is, maakt dat het niet tot tot waarheid. Dat weten we inmiddels. Ook de goden Zeus en Thor worden niet meer serieus genomen. Gelukkig weten we door wetenschappelijk onderzoek ook dat donder, ziekte en veel psychische klachten geen straf van God of demonewerk is. We worden steeds handiger in het ontwikkelen van instrumenten om oude 'waarheden' aan onderzoek te onderwerpen. De uitkomst is niet altijd de gewenste.

Wetenschap kan ook niet bewijzen dat het niet bestaat
Dit is een non-argument. De wetenschap kan ook niet bewijzen dat Sinterklaas niet bestaat. Punt.

Tot slot
Geloof, spiritualiteit en zingeving zijn heel persoonlijk en worden door iedereen op een eigen manier ingevuld. Het is niet mijn bedoeling om mensen te beledigen, of heilige kruisjes omver te schoppen. Echter: geloof dat tegen beter weten in in stand wordt gehouden, waar geld mee wordt verdiend wordt en waar belangrijke beslissingen op worden gebaseerd, kun je echter maar beter met een korrel zout nemen.

Reacties

Quote artikel: Wetenschap kan volgens deze mensen het geestelijke leven niet raken, beoordelen, meten of vatten. Precies hiermee sla je de spijker op zijn kop, de realiteit die wij waarnemen is een neurologische representatie van de werkelijkheid, maar wat zegt dat nu eigenlijk helemaal, wat we door input niet in ons brein hebben voorgeprogrammeerd bestaat eenvoudig weg niet voor ons. Nog afgezien van de beperking van het ingangsbereik van onze vijf zintuigen. Wat Jung schrijft over de hypothese van het collectieve onbewuste kan ik mij wel in vinden, wat een occultist ziet als een externe entiteit, maakt in wezen al deel uit van ons (onder)bewustzijn. Maar in de beleving hiervan blijft het naturlijk persoonlijke ervaring versus wetenschap. Je kunt trouwens in het skeptisch zijn net zo doorschieten als een gelovige in zijn religie met aanverwante dogmatiek.

Nog even iets, op subatomair niveau beinvloedt de waarnemer het experiment, dus er bestaat altijd de onzekerheid dat de uitkomsten anders zouden zijn. Hoezo meten is weten. Dat zou trouwens ook impliceren dat iets eigenlijk pas bestaat als je het waarneemt. Dat zet je wel aan het denken.

Er zal misschien eens een dag komen dat we het Allemaal Weten. De theorie van alles. Misschien wel het ontstellende inzicht dat we hier op aarde werkelijk helemaal niks betekenen, een (onbewuste?) angst die we al eonen lang bestrijden door een God te creeren, en wie weet, wetenschap te bedrijven. De volgende dag moet je toch weer gewoon boodschappen doen?

Reactie toevoegen

Plain text

  • Geen HTML toegestaan.
  • Regels en paragrafen worden automatisch gesplitst.