Daten: hoe belangrijk is uiterlijk?

‘Schoonheid doet beloften, maar geeft niets.’ Simone Weil, filosoof

We kunnen er niet omheen: de wereld is onrechtvaardig. Hoewel mooie mensen hun leven op heel wat manieren kunnen verpesten, hebben ze vanaf de wieg al een flinke voorsprong op anderen. Fraaie mensen worden met meer zorg en aandacht behandeld. Zonder ook maar iets te doen worden ze eerder opgemerkt, en positiever beoordeeld, ook op gebieden die niets met uiterlijk te maken hebben. Ze worden intelligenter, betrouwbaarder en gezonder geacht en krijgen eerder het voordeel van de twijfel. Ze worden eerder vergeven, verkopen meer, hebben vaker seks, komen eerder op prominente plekken en krijgen zelfs lagere straffen als ze misdaden begaan. Als dat niet goed is voor je zelfvertrouwen, dan weet ik het niet. Uiterlijk doet ertoe. Vooral op de liefdesmarkt. Niet voor niets wijten mensen een ongelukkig liefdes-en seksleven aan fysieke onvolkomenheden.

Wat wij over het algemeen mooie mensen vinden, wordt bepaald door een vrij simpele, evolutionair bepaalde regel. Als je alle mannen en vrouwen op de wereld in een blender zou stoppen komt daar de gemiddelde man en vrouw uit, ziedaar de ‘homo estheticus perfectus’. We houden van bijzonderheden, een uitstekende tand, een aparte neus of een licht omhooggetrokken mondhoek, maar dan het liefst bij mensen die verder vrij gemiddeld en symmetrisch zijn. Dat zijn over het algemeen gezonde mensen met een goed immuunsysteem. Een ‘gezond’ uiterlijk is een eerste signaal dat je gezonde kindjes kunt verwachten. Onze hersenen zijn geprogrammeerd om die ‘middelmatigheid’ snel op te merken. Hoe snel? Knipper met je ogen en je weet het, in dertien milliseconden. Dat blijkt althans uit onderzoek waarin proefpersonen naar foto’s van knappe en minder knappe mensen keken, zo kort dat ze de foto’s niet eens bewust konden zien. Toen hun daarna gevraagd werd hoe aantrekkelijk de mensen op de foto’s waren, hadden ze het idee maar wat te gokken. Wonderlijk genoeg waren hun antwoorden heel betrouwbaar.

Als je niet kunt leunen op een fraai uiterlijk, staat je een uitdaging te wachten: je persoonlijkheid en vaardigheden zijn extra belangrijk. Het zal voor de ‘lelijkerd’ een schrale troost zijn, maar het dwingt je om aan je karakter te werken en te zoeken naar meer universele waarden die minder tijdgebonden zijn. Het geeft veel vrijheid wanneer dat lukt. Ook dwingt het je tot het ontwikkelen van andere talenten en strategieën, inclusief die in het verleidingsspel. Daarover gaat dit hoofdstuk.
In onze cultuur, waar sociale media mensen noodgedwongen stimuleren zichzelf te presenteren, lijken klassieke interne waarden als bescheidenheid, betrouwbaarheid en rechtschapenheid minder belangrijk te worden. Toch zijn het precies die onzichtbare waarden die zorgen voor goede vriendschappen en duurzame liefdesrelaties. De focus op uiterlijk vertoon en schone schijn botst daarmee.

‘Het mooiste gedeelte van schoonheid is dat wat geen afbeelding kan weergeven.’ Francis Bacon, wetenschapper

Wijsheid en een goed karakter maakt mensen daadwerkelijk aantrekkelijker. Er is misschien meer tijd voor nodig om het te herkennen, maar ook een mooi karakter uit zich op een zichtbare manier. Er zijn altijd visuele tekenen dat iemand meer is dan een oppervlakkige opportunist op zoek naar snelle voordeeltjes, aandacht of bevestiging. Echt karakter laat zich gelden als woorden en daden met elkaar overeenkomen en iemand zijn onzekerheden niet krampachtig probeert te verhullen. Dat geeft iemand een heldere, krachtige uitstraling. Zulke mensen worden een toevluchtsoord in een wereld waar vooral oppervlakkige charme en goedkoop succes wordt beloond.
Ik heb een ‘lelijke’ vriendin (type Barbara Streisand, met overgewicht) op wie zowel mannen als vrouwen om de haverklap verliefd worden. Ze heeft een paar eigenschappen die haar extreem aantrekkelijk maken. Vooral dat gevoel van vrijheid dat ze uitstraalt. Ze is bevrijd van het schoonheidsjuk en het is altijd een feest om bij haar te zijn. Ze is warm, extreem vrijgevig, oordeelt niet en heeft onverdeeld aandacht voor haar gesprekspartners. Aantrekkelijkheid is meer dan een toevallige optelsom van gave uiterlijke kenmerken. Waar veel – vaak zelfs knappe – mensen denken dat ze ‘niet mooi en daarom niet aantrekkelijk’ zijn, is het in werkelijkheid ‘het idee dat ze niet mooi zijn’ dat ze minder aantrekkelijk maakt. Het meest ontroerende gesprek over uiterlijk had ik met een vrouw die veertig kilo zwaarder is dan gezond, en niet voldoet aan het schoonheidsideaal. Desondanks kleedt ze zich vrouwelijk en sexy, gaat ze graag uit dansen en schuwt ze het niet om daarbij mannen aan te spreken. Haar levenshouding zou voor veel mensen een les in zelfacceptatie kunnen zijn.
‘Vroeger was ik verlegen, maar daar ben ik overheen gegroeid. Als je jezelf hebt geaccepteerd is het leven zo veel simpeler. Ik weet dat ik een kleinere range aan geïnteresseerde mannen heb, maar er zitten meer dan genoeg tussen die mijn lichaamstype heel aantrekkelijk vinden. Ook écht leuke mannen.’
Ze woont nu samen met een daarvan. Toegegeven, lelijke mannen hebben het makkelijker in de liefdesjacht makkelijker dan hun vrouwelijke tegenhangers. Mannen zijn visueler ingesteld dan vrouwen, maar het goede nieuws voor vrouwen is dat zij veel perfectionistischer over hun eigen uiterlijk zijn dan die mannen over hen. Onze cultuur traint vrouwen om extreem kritisch naar hun eigen lichaam te kijken. De gemiddelde vrouw verslindt bladen waarin op elke pagina onrealistische schoonheid wordt gepropageerd. Ook op tv en internet zien ze continu vrouwen – al dan niet gephotoshopt – die knapper en afgetrainder zijn dan zij. Het is logisch dat in deze ziekmakende cultuur uiterlijk voor veel mensen een obsessie wordt. Veel vrouwen denken dat ze dun en afgetraind moeten zijn om aantrekkelijk te zijn, of dat ze grotere of kleinere borsten moeten hebben. Mannen zijn een stuk minder kritisch, zo blijkt uit onderzoek. Al dat zweten en zwoegen in de sportschool kunnen vrouwen achterwege laten als ze dat alleen doen om een man te interesseren. Vaak zien zij hun vrouwen graag iets voller dan hoe die vrouwen zichzelf willen zien. Daar is overigens een evolutionaire verklaring voor: stevige vrouwen hebben meer reserves om een kind te baren en op te voeden, en gaan blijkbaar efficiënter om met voedsel. Het schoonheidsideaal verandert daarom ook enigszins naarmate het economisch klimaat verandert.
Vrouwen kunnen van mannen leren om praktischer naar hun lichaam te kijken. Net zoals zijzelf waarschijnlijk niet uitsluitend vallen op knappe, gespierde mannen met onthaarde gebruinde lichamen, zo zijn er meer vrouwenlichamen aantrekkelijk dan die de glamourbladen ons voorspiegelen.

Jonge mannen worden overigens ook steeds meer slachtoffer van het schoonheidsideaal en zitten meer in de sportschool dan vroeger om een ideaal lichaam te kweken. Misschien dat het zelfvertrouwen geeft, maar verder hebben die mannen, na hun tienerjaren, niet bijster veel aan modellenlooks. Vooral niet als ze daar overduidelijk ijdel mee omspringen. De meeste vrouwen vinden ijdele mannen minder interessant dan nonchalante of gehavende types.
Wel houden ze ervan als de man zich goed kleedt en hygiënisch en fris is. Hier kan de lelijke man dus punten scoren. Als de mooie man niets meer te bieden heeft dan looks, dan komt hij minder ver dan de middelmatig uitziende man die zich goed weet te presenteren. Ik denk nu aan de ‘topscorer’ in mijn vriendenkring: een lange sliert met een olijke kop, een raar rossig kapsel en een buikje. Hij is opvallend en erg benaderbaar. Als we ergens naartoe gaan heeft hij direct contact met onbekenden. Ook doordat hij een rokende niet-roker is, die op een sympathieke manier sigaretten bietst. Mannen en vrouwen, ze voelen zich meteen bij hem op hun gemak. Erg nuttig om hem in je vriendenkring te hebben als je nieuwe mensen wilt leren kennen. Hij heeft meer vriendinnen gehad dan hij zich kan heugen. ‘Huh, o ja, met haar heb ik inderdaad even iets gehad.’
Nogmaals, hij is absoluut niet knap volgens objectieve standaarden, maar door zijn jongensachtige charme en hartelijke lach zien vrouwen hem al snel als de man die hun toekomstige kinderen in een bakfiets zal rondrijden.
Mooi zijn voor ‘lillekerds’
Het moet gezegd: onderzoek naar cosmetische chirurgische ingrepen laat zien dat het sommige mensen daadwerkelijk langdurig gelukkiger maakt. Dit geldt niet voor de mensen die er verslaafd aan zijn en constant imaginaire oneffenheden proberen weg te werken. Deze mensen raken nooit bevredigd en zijn verwikkeld in een oneerlijke oorlog tegen ouderdom en imperfectie. De mensen die zich na afloop wel gelukkiger voelden, vonden iets aan zichzelf niet in proportie, afwijkend. Ze hadden een grote haakneus of gebrek aan borsten. Deze mensen wilden eigenlijk gewoon ‘normaal’ zijn, en minder zelfbewust van hun fysiek. Na de operatie waren ze een stuk minder zelfbewust over hoe ze eruitzagen.

Zijn er nog andere (non-chirurgische) manieren waarop je je aantrekkelijkheid kunt vergroten?
Mensen worden mooi of sexy gevonden door hoe ze zich presenteren en hoe ze bewegen. Allerlei onderzoeken bevestigen het. Rechtop staan, zelfvertrouwen uitstralen, soepel bewegen, lachen, stijlvolle kleren: je kunt er punten mee scoren zonder dat je ook maar een woord geuit hebt. Als je veel ‘pech’ hebt in de liefde en weinig aan de bak komt, doe je er goed aan meer aandacht aan je algehele uitstraling te besteden. Zo moeilijk is dat niet. Begin met de basis. Vraag eerlijke feedback over je zelfpresentatie (aan kennissen van het geslacht waar jij op valt) en ga een keer shoppen met iemand wiens stijl jij waardeert. Je moet je wel thuis voelen in je nieuwe kloffie, maar soms is dat een kwestie van wennen. Ook aandacht voor details kan helpen. Een gek logo op je shirt of een apart hoofddeksel kunnen ijsbrekers zijn. Misschien vind je het overdreven met je uiterlijk te experimenteren, maar besef dat kleine details omstanders kunnen prikkelen om contact te zoeken.
Vervolgens zijn houding, stemgebruik, lichaamsbeheersing en beweging belangrijk in hoe jij wordt ervaren. Ook dit is voor een groot deel veranderbaar, en als je meer impact wil maken is het nuttig hiermee aan de slag te gaan. Sport, improtheater, zangen dansles, een cursus presentatie: jezelf ontwikkelen maakt jou zowel geestelijk als lichamelijk interessanter. Bovendien is het een prima manier om potentiele partners te ontmoeten.

Mannen kunnen hun gebrek aan schoonheid vaak prima compenseren met status en geld. Daarvoor moet soms keihard gewerkt worden – en dat harde werken kunnen vrouwen ook waarderen – maar doen alsof werkt ook wel: druk doen, zelfvertrouwen uitstralen, veel vrienden hebben, contact maken met andere vrouwen, een stijlvol pak dragen. Genoeg vrouwen die er stiekem gevoelig voor zijn.
Voor geld kiezen gaat overigens niet per se ten koste van de lust, zoals soms wordt gedacht. De kracht van de bankrekening vertaalt zich soms regelrecht in lichamelijke aantrekkingskracht. Onderzoek in tal van culturen laat zien dat vrouwen liever een rijke lelijke man hebben dan een arme mooie man. Hoe meer hun partner verdiende, hoe vaker zij tevreden waren over hun seksuele relatie. Vrouwen blijken ook vaker te gaan voor een onenightstand met mannen die in het openbaar met geld smijten. Het gaat uiteraard niet echt om het geld. In onze cultuur, waar mannen en vrouwen redelijk onafhankelijk zijn en er weinig armoede bestaat, is geld gewoon een simpele rekeneenheid om iemands sociale status te bepalen. Er is een correlatie tussen het hebben van geld, status en zelfvertrouwen. Hoe kom je anders aan dat geld?
Maar als arme man kun je ook status verkrijgen. Als je in haar ogen maar succesvol of talentvol bent. De zichzelf verwaarlozende kunstenaar of muzikant die vooral voor zijn creaties schijnt te leven oogst ook bewondering. Bevlogenheid, visie, leiderschap en daadkracht zijn eigenschappen die vrouwen extreem aantrekkelijk kunnen vinden. En als man word je eerder op die eigenschappen beoordeeld. Eén eigenschap die de aantrekkelijkheid ook serieus vergroot: altruïsme. Vrijgevigheid is van oudsher een aantrekkelijke eigenschap: vroeger was dat dé manier waarop mannelijke mensapen vrouwtjes paaiden. Met voedsel.
Tegenwoordig gaat het niet meer alleen om materiele spullen. De meesten van ons hebben alles al. Vooral oprechte aandacht – zonder creepy blik waarmee je iemand uitkleedt – dooit het ijs. Zeker in deze tijd, waarin mensen steeds meer op hun smartphone zitten, is aandacht een schaars goed. Iemand die de tijd voor je neemt, de juiste vragen stelt, jou niet veroordeelt, herkent wat jij nodig hebt… er is bijna niemand die daar niet van opbloeit. Als daar dan enige aantrekkingskracht bij komt kijken, dan is dat een groot afrodisiacum.

1 reactie

  • Duncan schreef:

    Wwhaaattt.. nog niemand, die hier op gereageerd heeft?
    Uiterlijk en aantrekkingskracht is relatief en/of persoonlijk toch? Gaat eens chill in een hoekje zitten, bewonder je passanten en constateer welke uitstraling(en) je bezig houden. Vrijwel niemand, zit op wanhopigen te wachten.. zelfs de wanhopigen niet. We willen verlossing van waar we al zijn.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *